ZGH „Bolesław” S.A. w Bukownie zakończyły pierwszy etap prac udrażniających Sztolnię Ponikowską. Ich głównym celem jest zwiększenie kontroli nad powracającą do swojego naturalnego poziomu wodą w rejonie olkusko-bolesławskim. Wykonane w ostatnim czasie prace w Hutkach (Gmina Bolesław) zwiększą przede wszystkim bezpieczeństwo tych mieszkańców, których domy są ulokowane w najbliższym sąsiedztwie zalewisk tworzących się w byłych kopalniach piasku oraz biegu Sztolni Ponikowskiej.

Czym jest Sztolnia Ponikowska i dlaczego historia wraca?

 

Fot. Historyczny wygląd Sztolni Ponikowskiej. Archiwum Kopalni Wiedzy o Cynku w Bukownie.

Warto wiedzieć, że wybudowana na przełomie XVI i XVII wieku Sztolnia Ponikowska jest unikalnym zabytkiem techniki związanym z historią olkuskiego górnictwa. Odprowadzała wodę z olkuskich kopalń rud ołowiu. Jej długość wynosiła ponad 10 km i składała się z dwóch części. W północnej części Olkusza znajduje się jej podziemna część, biegnąca od obecnego osiedla Słowiki w Olkuszu aż do Pomorzan, gdzie znajdowało się okno wylotowe. To tam woda wypływała na powierzchnię i tak zwanym roznosem płynęła aż do rzeki Biała w Laskach. 2,5-kilometrowy odcinek części naziemnej przez ostatnie dziesięciolecia wysechł, a stoki wąwozu porosły trawą, krzewami i drzewami. To właśnie ta część Sztolni Ponikowskiej wymagała interwencji, do której zobowiązały się ZGH „Bolesław” S.A. w Bukownie w planie likwidacji Kopalni „Olkusz-Pomorzany”.

Słowa dotrzymały i pierwszy etap prac już jest zakończony. Kolejny zakres przewidziany jest do realizacji jeszcze w tym roku. Znaczenie inwestycji jest o tyle istotne, że Sztolnia Ponikowska łączy się z rzeką Białą w okolicach Lasek, a później z Białą Przemszą. Kontrolowany przepływ wody ma zatem znaczenie dla całej sieci cieków wodnych w tym rejonie, a więc i bezpieczeństwa mieszkańców.

Jaki jest cel prac w obrębie Sztolni Ponikowskiej?

Jednym z ważniejszych zadań, jakie należało wykonać, aby zapobiec niekontrolowanemu rozlewaniu się wody w okolicach Hutek, było udrożnienie i wyczyszczenie historycznego przebiegu Sztolni Ponikowskiej.

- Wszystkie wykonane dotychczas prace zapobiegną powstawaniu zalewisk i zastoisk wodnych i zapewnią bezpieczeństwo mieszkańców zamieszkujących tereny przyległe oraz ochronią infrastrukturę techniczną. Ponadto podnosząca się woda podziemna w nowopowstałych zalewiskach w miejscowości Hutki zacznie przenikać do koryta Sztolni Ponikowskiej i tym samym będzie posiadała swego rodzaju bufor na odprowadzanie jej nadmiaru – tłumaczy hydrogeolog Tomasz Wójcik, rzecznik prasowy ZGH „Bolesław” S.A. w Bukownie.

Zalewiska w Hutkach będą pełniły rolę zbiorników retencyjnych zbierających wodę opadową i jednocześnie zapobiegającym gwałtownemu spływowi tej wody do sztolni. Sama sztolnia natomiast będzie głównym odbiornikiem całości wód odpływających z zalewisk. Zabiegi na tym odcinku ograniczą powstawanie zatorów i zapobiegną powstawaniu rozlewisk, szczególnie w okresach deszczowych.

ZGH „Bolesław” S.A. zakończyło najważniejszy zakres swoich prac

W pierwszym etapie prac zaplanowanych na ten rok odtworzono 134 metrów zasypanego dotychczas rowu Sztolni Ponikowskiej. Koryto zostało oczyszczone z drzew, krzewów i korzeni, uformowano skarpy i wzmocniono obrzeża na odcinku od odtworzonej części rowu Sztolni Ponikowskiej w kierunku zachodnim do miejsca, gdzie rów przechodzi w ciek pod nazwą Sztolnia Ponikowska. Powstał przepust na drodze leśnej prowadzącej do byłej zmywnicy nr 2. W przepuście zamontowano dwa rurociągi, które ułatwią przepływ wody w przyszłości. Droga nad przepustem została utwardzona tłuczniem oraz zabezpieczona barierami ochronnymi. Zbudowano także betonową groblę, która zatrzyma gwałtowny przepływ wody w rowie Sztolni Ponikowskiej. Odcinek pomiędzy groblą a drogą został wyłożony betonowymi płytami zarówno na brzegach rowu jak i na jego dnie. Wykonana została także wycinka drzew porastających rów sztolni za przepustem, w kierunku wschodnim.

Nieco inny zakres prac został wykonany na odcinku sztolni w okolicach ulicy Pomorskiej w Hutkach. Wykorytowano i oczyszczono zarośnięty odcinek sztolni oraz wzmocniono skarpy deskami. Przepust pod znajdującą się opodal drogą do byłej zmywnicy nr 1 został wyposażony w podwójny rurociąg, a droga zabezpieczona barierkami.

W planach kolejne prace w obrębie Sztolni Ponikowskiej

Aby rozwiązać kompleksowo problemy związane z ciekiem historycznej sztolni, planowane są już kolejne zadania, których wykonanie nastąpi jeszcze w tym roku. W porozumieniu z PGW „Wody Polskie” i Gminą Bolesław uzgodniono, że niezbędnym pracom udrożnieniowym zostanie poddany odcinek Sztolni Ponikowskiej od mostu przy ulicy Głównej w Laskach do ujścia cieku do rzeki Biała.

Planowane prace na tym odcinku, które wykona ZGH „Bolesław” w Bukownie:

  • czyszczenie koryta z nagromadzonych nieczystości, wycinka gałęzi i krzewów, 
  • miejscowe odtworzenie koryta poprzez wyrównanie brzegów oraz dna cieku. 
  • usunięcie zatoru za byłą Spółdzielnią Inwalidów w Laskach, które stanowi barierę dla swobodnego przepływu wody w cieku, 
  • wycięcie drzew w okolicy mostku na ul. Sławkowskiej w Laskach,
  • umocnienie i podniesienie brzegu północny na odcinku od przepompowni ścieków i betonowego przepustu w kierunku ujścia do końca ogrodzeń posesji w miejscu, gdzie Sztolnia Ponikowska przebiega w bliskim sąsiedztwie zabudowań w Laskach.

Informacja prasowa ZGH „Bolesław” S.A. w Bukownie, 18.09.2025 r.