W nawiązaniu do posiedzenia Sztabu Kryzysowego w Bolesławiu w dniu 12 stycznia 2026 roku oraz omówionych tam pilnych i niezbędnych działań, mających na celu ograniczenie skutków powrotu wód do poziomów sprzed rozpoczęcia eksploatacji rud cynku i ołowiu w rejonie olkuskim, a także w związku z wystąpieniem Wójta Gminy Bolesław do Ministra Energii – Przewodniczącego Zespołu Międzyresortowego – pismem z dnia 15.12.2025r., w którym w pkt 1 wskazano potrzebę wykonania grawitacyjnego odprowadzenia wód z zalewiska w Bolesławiu („Obwodnica Bolesławia”) do Kanału Dąbrówka, Zarząd ZGH Bolesław S.A. w pełni popiera realizację tego połączenia.
• Uwarunkowania historyczne i hydrogeologiczne oraz wpływ działalności górniczej
Tereny Gminy Bolesław były w przeszłości w wielu rejonach podmokłe, pokryte roślinnością bagienną, z zabudową nieposiadającą podpiwniczeń. Działalność górnicza prowadzona od XII do XIX wieku, a w szczególności po II wojnie światowej, wymagała intensywnego odwodnienia górotworu, co doprowadziło do osuszenia tych terenów. W konsekwencji stopniowo likwidowano stare rowy melioracyjne, nowo budowana infrastruktura naruszała historyczne kierunki przepływu wód, a powstające obiekty budowlane nie uwzględniały pierwotne warunki hydrogeologiczne. W związku z wyeksploatowaniem złóż i wyłączeniem systemów odwadniających następuje powrót wód do ich historycznych, naturalnych poziomów. Skutkiem tego zjawiska są podtopienia występujące obecnie także na terenach oddalonych od dawnych obszarów i terenów górniczych.
• Sytuacja w centrum Bolesławia
Poziom wód gruntowych w centrum Bolesławia jest wyraźnie widoczny i budzi uzasadniony niepokój mieszkańców. Odpowiada on rzędnej zwierciadła wody w zalewisku „Obwodnica Bolesławia”, położonym na południe od ul. Głównej (aktualny poziom: 309,5 m n.p.m.). Obecnie woda pojawia się piwnicach w kilku budynkach przy ul. Laskowskiej. Dalszy wzrost poziomu wody może spowodować taką sytuację w kolejnych nieruchomościach przy tej ulicy oraz przy Chmielnej i Browarnej.
• Koncepcja odprowadzenia grawitacyjnego i jego uzasadnienie historyczne
Zatrzymanie wzrostu poziomu wody, a nawet jego niewielkie obniżenie, w istotny sposób poprawiłoby warunki hydrogeologiczne w centralnej części Bolesławia. Koncepcja grawitacyjnego odprowadzenia wód z zalewiska „Obwodnica Bolesławia” do Kanału Dąbrówka jest technicznie możliwa. Kanał ten znajduje się około 1 km na północ od zalanej obwodnicy, a jego dno położone jest na rzędnej 307 m n.p.m., tj. około 2,5 m poniżej aktualnego poziomu wody w zalewisku. Kanał Dąbrówka został wybudowany w latach 60. XX wieku i służył do odprowadzania ponad 170 m³/min wód kopalnianych z kopalni Olkusz–Pomorzany. Jest to obiekt betonowy, szczelny, posadowiony około 1,5 m poniżej poziomu historycznych cieków powierzchniowych w tym rejonie. Proponowane rozwiązanie ma również uzasadnienie historyczne. Jak wynika z map z XIX wieku, wody z zachodniej części obecnego zalewiska były odprowadzane Sztolnią Bolesławską do rzeki Białej, a następnie do Białej Przemszy. Realizacja grawitacyjnego spływu wymaga opracowania koncepcji technicznej, obejmującej wariantowe przebiegi połączenia, z uwzględnieniem uwarunkowań własnościowych oraz możliwości wykorzystania istniejących rowów. Wybór optymalnego wariantu umożliwi opracowanie projektu budowlanego, uzyskanie niezbędnych uzgodnień i pozwoleń, a następnie realizację inwestycji.
• Rozwiązania tymczasowe
Z uwagi na fakt, że proces ten może potrwać ponad dwa lata, co wiąże się z dalszym wzrostem poziomu wody w zalewisku „Obwodnica Bolesławia”, zasadne wydaje się podjęcie decyzji o czasowym, mechanicznym wstrzymaniu wzrostu poziomu wody, a nawet jego niewielkim obniżeniu na okres realizacji inwestycji. Pompowanie wody z zalewiska jest technicznie możliwe z wykorzystaniem istniejącej infrastruktury i urządzeń po byłej kopalni Olkusz–Pomorzany. Woda mogłaby być odprowadzana z zalewiska za pomocą pompy zabudowanej na pływającej platformie i zrzucana poprzez kanał poflotacyjny do Kanału Dąbrówka. Wprowadzenie przez Wójta stanu pogotowia przeciwpowodziowego umożliwiłoby szybkie uruchomienie tej instalacji tymczasowej.
• Monitoring i założenia do rozwiązania docelowego
Zakłada się szybkie wykonanie około 10 piezometrów w rejonie ulic Laskowskiej, Chmielnej i Browarnej. Umożliwi to monitorowanie efektów pompowania, określenie optymalnego poziomu wody w zalewisku „Obwodnica Bolesławia” oraz ustalenie właściwej ilości odprowadzanej wody z tego zalewiska. Uzyskane dane stanowić będą istotne założenia do projektu docelowego grawitacyjnego odprowadzenia wód do Kanału Dąbrówka.
• Konieczność odtworzenia i budowy systemów melioracyjnych
Należy jednak podkreślić, że zarówno rozwiązanie tymczasowe, jak i docelowy spływ grawitacyjny nie rozwiążą problemu w pełni. Konieczne będzie odtworzenie i rozbudowa systemu rowów melioracyjnych w tym rejonie oraz zastosowanie lokalnych systemów odwodnienia w wybranych miejscach.
• Podsumowanie - koordynacja działań naprawczych
Przez ponad 60 lat tereny te funkcjonowały w warunkach sztucznego odwodnienia, zapewnianego przez systemy pomp kopalnianych. W konsekwencji utracono świadomość, że są to obszary historycznie zalewowe, na których naturalnie występowały podmokłości i okresowe podtopienia, co potwierdzają dawne mapy. Działalność górnicza z założenia ma charakter czasowy i trwa do momentu wyeksploatowania zasobów – co w przypadku kopalni Olkusz-Pomorzany nastąpiło z końcem 2020 roku. Zaistniała sytuacja wymaga obecnie wspólnych i skoordynowanych działań naprawczych wszystkich zainteresowanych stron.
Poniżej Mapa rej. Bolesław 1891r.
