Zakończenie działalności kopalni i obowiązek informacyjny

Z dniem 31 grudnia 2025 r. Kopalnia „Olkusz-Pomorzany” zakończyła swoją działalność.

W związku z tym faktem ZGH „Bolesław” S.A., realizując obowiązek rzetelnej i transparentnej informacji, przedstawia podsumowanie procesu likwidacji zakładu górniczego oraz zakres prowadzonych i planowanych działań monitorujących, zabezpieczających i naprawczych.

Likwidacja kopalni była procesem wieloletnim, prowadzonym w sposób planowy i kontrolowany, z uwzględnieniem uwarunkowań technicznych, środowiskowych oraz bezpieczeństwa mieszkańców terenów sąsiadujących z byłym zakładem górniczym.

Formalne podstawy i harmonogram likwidacji kopalni

Proces likwidacji Kopalni „Olkusz-Pomorzany” rozpoczął się po zatwierdzeniu przez Dyrektora Okręgowego Urzędu Górniczego w Krakowie planu ruchu likwidowanego zakładu górniczego, obowiązującego w latach 2021–2025. Dokument ten określał szczegółowy zakres i kolejność prowadzonych prac likwidacyjnych oraz wymagane działania zabezpieczające.

Wydobycie rud cynku i ołowiu zostało definitywnie zakończone z końcem 2020 r., natomiast formalne zakończenie działalności kopalni nastąpiło z dniem 31 grudnia 2025 r.

Już w 2019 r. opracowana i zatwierdzona została „Dokumentacja hydrogeologiczna, określająca warunki środowiska wodnego w związku z zakończeniem lub zmianą poziomu odwadniania likwidowanego zakładu górniczego rud cynku i ołowiu Kopalnia Olkusz-Pomorzany”.

Roboty podziemne i proces wyłączania odwadniania

W 2021 r., w ramach likwidacji kopalni, realizowane były roboty podziemne mające na celu zlikwidowanie wyrobisk górniczych, która polegała na ich podsadzeniu piaskiem lub wyizolowania. Wyizolowanie wyrobisk dotyczyło wyrobisk chodnikowych (nie eksploatacyjnych), w oparciu o wyniki zewnętrznych ekspertyz. Działania te miały kluczowe znaczenie dla zapewnienia stabilności górotworu oraz ograniczenia ryzyka deformacji powierzchni terenu.

Równolegle prowadzono odwadnianie całej kopalni. Wody pochodzące z odwodnienia odprowadzane były (jak w czasie eksploatacji górniczej) do pobliskich rzek za pośrednictwem kanałów technologicznych – kanału Południowego oraz kanału Dąbrówka.

Wyłączanie systemu pomp odwadniających następowało sukcesywnie od grudniu 2021 r.do stycznia 2022r. W podanym okresie wyłączono odwadnianie we wszystkich komorach pomp, a to przy szybach Mieszko, Chrobry, Dąbrówka, Bronisław. Skutkiem tego było naturalne zalanie/zatopienie zlikwidowanych wyrobisk wodą, co stanowi dodatkowe ich wzmocnienie. .

Od tego momentu rozpoczął się naturalny proces stopniowego wypełniania wodą byłego leja depresji, którego powierzchnia wynosiła ok. 300 km².

Podnoszenie się zwierciadła wód podziemnych jest naturalnym procesem prowadzącym do przywracania warunków hydrogeologicznych sprzed rozpoczęcia intensywnego odwadniania kopalni. W centralnej części dawnego leja depresji poziom wód podziemnych podniósł się już o ponad 130 metrów.

Likwidacja infrastruktury kopalnianej i zagospodarowanie terenu

Kolejnym etapem procesu likwidacji była rozbiórka infrastruktury technicznej oraz budynków zlokalizowanych na terenie kopalni, a także obiektów infrastruktury pomocniczej, w tym m.in. zmywnic dostarczających piasek podsadzkowy do wyrobisk podziemnych. Prace te prowadzone były zarówno w rejonie Olkusza, jak i Pomorzan do końca 2025 roku.

Wyburzeniami nie objęto dwóch wież szybowych – Chrobry i Dąbrówka. Wieża szybu Chrobry została zachowana jako trwały element dziedzictwa przemysłowego regionu i wyeksponowana poprzez wykonanie iluminacji świetlnej. Wieża szybu Dąbrówka pozostaje obecnie na terenie kopalni, natomiast docelowo planowane jest jej przeniesienie na teren Pustyni Błędowskiej, gdzie po adaptacji będzie pełniła funkcję wieży widokowej. Wyburzenia nie objęły obiektów budowlanych, które mogą znaleźć inne niż górnicze zastosowanie.

Prace zabezpieczające i udrożnienie Sztolni Ponikowskiej

W trakcie likwidacji kopalni wykonano szeroki zakres prac zabezpieczających w terenie. Jednym z kluczowych zadań było czyszczenie i udrożnienie Sztolni Ponikowskiej na odcinkach zlokalizowanych w miejscowościach Hutki i Laski.
W ramach tych działań odtworzono zasypany wcześniej odcinek rowu sztolni o długości około 134 metrów, uformowano i wzmocniono skarpy, wykonano faszynowanie koryta, a także przebudowano i wybudowano nowe przepusty drogowe (nowy przepust wybudowano na drodze leśnej w kierunku byłej zmywnicy nr II i przebudowano przepust na drodze do byłej zmywnicy nr I). Usunięto zator oraz wycięto drzewa i krzewy porastające rów sztolni ograniczające przepływ wody na cieku sztolni Ponikowskiej.

Na odcinku około125 metrów wzmocniono północny brzeg sztolni poprzez zabudowę grodzic stalowych (larsenów) oraz wykonano drenaż francuski, umożliwiający skuteczne odprowadzanie nadmiaru wód opadowych z terenów przyległych.
Celem prowadzonych prac było zapewnienie swobodnego przepływu wód, zapobieganie powstawaniu zalewisk i zastoisk wodnych dla zwiększenia bezpieczeństwa mieszkańców terenów sąsiadujących z ciekiem.

Zalewiska w Hutkach i i ich funkcja retencyjna

Podnoszące się wody podziemne przyczyniły się do powstania zalewisk w miejscowości Hutki. Zalewiska te będą pełniły istotną funkcję zbiorników retencyjnych, gromadzących wodę opadową i podziemną, jak też ograniczających/regulujących spływ wody do Sztolni Ponikowskiej.

Podnosząca się woda podziemna w nowopowstałych zalewiskach w miejscowości Hutki będzie przenikać i przepływać do koryta sztolni Ponikowskiej i tym samym sztolnia stanie się „buforem” umożliwiającym bezpieczne odprowadzanie nadmiaru wód.. Sama sztolnia natomiast będzie głównym odbiornikiem całości wód odpływających z zalewisk.

Prace te ograniczą powstawanie rozlewisk , które mogłyby zagrażać bezpośrednio zabudowaniom oraz infrastrukturze technicznej. Wszystkie prace związane z udrożnieniem Sztolni Ponikowskiej zostały wykonane na koszt własny ZGH „Bolesław” S.A.

Kanał Dąbrówka jako element przyszłego systemu drenażowego

Zgodnie z zapisami planu ruchu likwidowanego zakładu górniczego w celu drenażu wód powierzchniowych przyległych terenów wykonano częściowe rozszczelnienie kanału Dąbrówka na odcinku około 340 metrów w miejscowości Bolesław poprzez demontaż betonowych płyt umocnieniowych jego brzegi.

Istnieje możliwość wykorzystania koryta kanału Dąbrówka jako elementu systemu drenażowego. Budowa nowych, przebudowa lub udrożnienie istniejących rowów odwadniających i skierowanie ich do kanału może skutecznie wspomagać odwodnienie terenów zagrożonych podtopieniami w Gminie Bolesław, w szczególności w miejscowościach Bolesław, Kolonia i Laski.

Kanał Dąbrówka pełni również funkcję odbiornika oczyszczonych ścieków z lokalnych oczyszczalni, zgodnie z obowiązującymi pozwoleniami wodnoprawnymi.

Monitoring środowiskowy i zapadliskowy

W całym okresie likwidacji kopalni, tj. w latach 2021–2025, ZGH „Bolesław” S.A. prowadziła stały monitoring środowiska wodnego, przyrodniczego oraz monitoring zapadliskowy. Badania realizowane były przy współudziale specjalistów z zakresu hydrogeologii, hydrologii, miernictwa górniczego, geofizyki oraz nauk przyrodniczych i ekologicznych.

Służby kopalniane prowadziły i nadal prowadzą szczegółowy rejestr wszystkich zapadlisk. Część z nich została zlikwidowana poprzez zasypanie, inne w wyniku podnoszenia się poziomu wód podziemnych – wypełniły się wodą, pozostałe zostały zabezpieczone i oczekują na likwidację. Wszystkie zapadliska powstałe w wyniku działalności kopalni były i będą likwidowane oraz zabezpieczane przez Spółkę.

Dodatkowe działania na rzecz bezpieczeństwa mieszkańców

Kierując się troską o bezpieczeństwo społeczne, Spółka podjęła także działania wykraczające poza obowiązki wynikające z przepisów prawa. Z własnej inicjatywy i na własny koszt przeprowadzono prace badawcze i zabezpieczające na części terenu Cmentarza w Bolesławiu oraz prace rozpoznawcze przy ul. Parkowej.

Na południowej części cmentarzu, w miejscach, w których stwierdzono anomalie i obecność pustek w górotworze, wykonano odwierty kontrolne oraz wzmocnienia górotworu przy użyciu odpowiednio dobranych mieszanek cementowych. Działania te znacząco ograniczyły ryzyko powstawania zapadlisk. Należy podkreślić, że stwierdzone pustki powstały w wyniku historycznej działalności górniczej sprzed około 100–120 lat, za którą ZGH „Bolesław” S.A. nie ponosi odpowiedzialności.

Dalsze obowiązki po zakończeniu działalności kopalni

Pomimo formalnego zakończenia likwidacji Kopalni „Olkusz-Pomorzany”, obowiązki przedsiębiorcy górniczego będącego jej następcą prawnym po kopalni pozostają aktualne. Nadal prowadzone będą obserwacje i badania wód w podnoszących się zbiornikach, otworach badawczych, ciekach powierzchniowych i źródłach, przy zachowaniu dotychczasowej częstotliwości. Kontynuowany będzie również monitoring przyrodniczy.

Szkody wywołane działalnością zlikwidowanej Kopalni Olkusz-Pomorzany (np. zapadliska i uszkodzenia obiektów budowlanych) będą przez Zakłady na bieżąco usuwane. Nadto zespół ds. zapadlisk będzie analizował sytuację z nimi związaną i w razie potrzeby proponował działania naprawcze. Obecnie sytuacja w zakresie powstawania nowych zapadlisk stopniowo się stabilizuje. Istotnie spadła liczba nowych deformacji. Zakłada się także naszą pomoc w realizacji niektórych budowli hydrotechnicznych, których wykonanie może być konieczne do ograniczenia lub wyeliminowania podtopień.

Do końca 2025 roku ZGH „Bolesław” S.A. przeznaczyła na likwidację Kopalni „Olkusz-Pomorzany” niemal 163 mln zł. Całość tych nakładów Spółka pokryła ze środków pochodzących z bieżącej działalności.

Dla porównania, wcześniejsze likwidacje kopalń ZGH – „Bolesław” oraz „Olkusz” – były w zdecydowanej większości finansowane z dotacji budżetu państwa, które wyniosły łącznie prawie 125 mln zł i stanowiły około 95% poniesionych wówczas kosztów.
Informacje dotyczące dalszych prac będą, jak dotychczas, przekazywane jednostkom samorządu terytorialnego oraz publikowane na stronie internetowej ZGH „Bolesław” S.A.